Πολυνομοσχέδιο που κατατέθηκε στη Βουλή προβλέπει δυνατότητα πρόσβασης δημοσιογράφων, μη κυβερνητικών οργανώσεων και ερευνητών στα στοιχεία των πραγματικών ιδιοκτητών και ελεγκτών επιχειρήσεων. Η πρόσβαση δίνεται ύστερα από έγκριση της ΑΑΔΕ, ενώ για μη υποβολή ή ανακριβή καταχώριση στοιχείων προβλέπονται πρόστιμα από 5.000 έως 40.000 ευρώ. Σύμφωνα με ρεπορτάζ του Γιώργου Παλαιτσάκη στον Ελεύθερο Τύπο, οι αλλαγές περιλαμβάνονται στα άρθρα 279 έως 284 του πολυνομοσχεδίου.
Οι διατάξεις ενσωματώνουν την ευρωπαϊκή Οδηγία 2024/1640 για την καταπολέμηση του ξεπλύματος χρήματος. Το Κεντρικό Μητρώο Πραγματικών Δικαιούχων περνά σταδιακά υπό τη διαχείριση της ΑΑΔΕ, η οποία αποκτά ενισχυμένες ελεγκτικές αρμοδιότητες.
Ποιοι αποκτούν πρόσβαση και με ποιες προϋποθέσεις
Με το άρθρο 283, δημοσιογράφοι, πρόσωπα που πραγματοποιούν ρεπορτάζ και άλλοι επαγγελματίες των μέσων ενημέρωσης μπορούν να αποκτούν πρόσβαση στα στοιχεία του Μητρώου, εφόσον η δραστηριότητά τους συνδέεται με την πρόληψη ή την καταπολέμηση της νομιμοποίησης εσόδων από εγκληματικές δραστηριότητες. Αντίστοιχη δυνατότητα παρέχεται σε οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών, ΜΚΟ και μέλη της ακαδημαϊκής κοινότητας που ασχολούνται με σχετικά ερευνητικά αντικείμενα.
Η πρόσβαση προϋποθέτει αναγνώριση ειδικού εννόμου συμφέροντος από την ΑΑΔΕ, ύστερα από αιτιολογημένο αίτημα. Η απόφαση εκδίδεται εντός 12 εργάσιμων ημερών, ή επτά ημερών για πρόσωπα που είχαν ήδη λάβει πρόσβαση, και η έγκριση ισχύει για τρία χρόνια.
Στις κατηγορίες που μπορούν να επικαλεστούν ειδικό έννομο συμφέρον περιλαμβάνονται πρόσωπα που πρόκειται να συναλλαχθούν με εταιρείες και επιδιώκουν να αποφύγουν εμπλοκή σε ξέπλυμα χρήματος, υπόχρεες οντότητες τρίτων χωρών που διενεργούν ελέγχους πελατών, αρχές διαχείρισης και ελέγχου ευρωπαϊκών κονδυλίων, φορείς του Ταμείου Ανάκαμψης, η Επιτροπή Δημοσιονομικού Ελέγχου, δημόσιες αρχές που ελέγχουν αναθέσεις και εκτέλεση δημοσίων συμβάσεων και, υπό προϋποθέσεις, πάροχοι εξειδικευμένων υπηρεσιών ελέγχου εταιρικής ιδιοκτησίας.
Τα δεδομένα που βλέπουν οι δικαιούχοι
Οι δικαιούχοι πληροφορούνται το ονοματεπώνυμο, τον μήνα και το έτος γέννησης, την υπηκοότητα, τη χώρα διαμονής και την έκταση των δικαιωμάτων του πραγματικού δικαιούχου. Για δημοσιογράφους και ερευνητικές οργανώσεις προβλέπεται επιπλέον πρόσβαση σε ιστορικά στοιχεία της προηγούμενης πενταετίας και στη δομή ιδιοκτησίας ή ελέγχου.
Το Μητρώο περιλαμβάνει πληροφορίες για τα φυσικά πρόσωπα που κατέχουν ή ελέγχουν τελικά εταιρείες και άλλες νομικές οντότητες, ακόμη και όταν η συμμετοχή τους πραγματοποιείται μέσω ενδιάμεσων εταιρικών σχημάτων. Κατά το δημοσίευμα, το πλαίσιο συνδυάζει πρόσβαση για έρευνα δημοσίου ενδιαφέροντος με αυστηρότερους ελέγχους και οικονομικές κυρώσεις.
Οι αρμοδιότητες της ΑΑΔΕ και τα πρόστιμα
Άμεση και απρόσκοπτη πρόσβαση προβλέπεται για την Αρχή Καταπολέμησης Νομιμοποίησης Εσόδων, εισαγγελικές και δικαστικές αρχές, φορολογικές και τελωνειακές υπηρεσίες και αρμόδιες εποπτικές αρχές. Το ίδιο ισχύει για την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία, την OLAF, την Europol και τη Eurojust, σύμφωνα με τις αρμοδιότητές τους.
Τον έλεγχο της πληρότητας και της ακρίβειας των δηλωμένων στοιχείων αναλαμβάνει η Γενική Διεύθυνση Δυνάμεων Ελέγχου Οικονομικών Συναλλαγών (ΓΔΔΕΟΣ) της ΑΑΔΕ. Οι ελεγκτές αποκτούν άμεση πρόσβαση στο Μητρώο χωρίς προηγούμενη ειδοποίηση των επιχειρήσεων και μπορούν να πραγματοποιούν επιτόπιους ελέγχους στα ειδικά αρχεία που τηρούνται στις έδρες τους. Σε επόμενο στάδιο, με ειδική κοινή απόφαση, προβλέπεται η μεταφορά ολόκληρου του πληροφοριακού συστήματος και της διαχείρισής του στην ΑΑΔΕ.
Το ύψος του προστίμου κλιμακώνεται με τον τζίρο: 5.000 ευρώ για επιχειρήσεις έως 100.000 ευρώ, 10.000 ευρώ έως 700.000 ευρώ, 20.000 ευρώ έως 8 εκατ. ευρώ και 40.000 ευρώ για μεγαλύτερες. Αντίστοιχη κλιμάκωση ισχύει για μη κερδοσκοπικές οντότητες, ανάλογα με τον αριθμό εργαζομένων. Για εκπρόθεσμες δηλώσεις προβλέπονται 100 ευρώ εντός του πρώτου μήνα και 500 ευρώ έως τον τρίτο μήνα, ενώ μετά το τρίμηνο η δήλωση θεωρείται μη υποβληθείσα.
Εταιρείες εισηγμένες σε ρυθμιζόμενη αγορά ή πολυμερή μηχανισμό διαπραγμάτευσης εξαιρούνται από την υποχρέωση καταχώρισης. Αντί αυτής θα τηρούν αρχείο των γνωστοποιήσεων του ν. 3556/2007, το οποίο θα επικαιροποιούν όταν προκύπτουν μεταβολές που γνωστοποιούνται στην Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς. Η εξαίρεση αφορά τη συγκεκριμένη υποχρέωση και αφήνει σε ισχύ τις υποχρεώσεις διαφάνειας της χρηματιστηριακής νομοθεσίας, όπως αναφέρεται στο ρεπορτάζ.
